Werkwijze van het NVIC

Wanneer artsen of andere hulpverleners een patiënt hebben met een (mogelijke) acute vergiftiging, kunnen zij het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) raadplegen voor informatie over de te verwachten ernst van de intoxicatie, de gezondheidseffecten en de behandelmogelijkheden. Het NVIC is hiervoor dag en nacht bereikbaar via de 24-uursinformatietelefoon (088-755 8000) en de website www.vergiftigingen.info. In Nederland bestaat geen meldingsplicht voor acute vergiftigingen; artsen raadplegen het NVIC alleen wanneer zij behoefte hebben aan toxicologische informatie.

Definities uitklapper, klik om te openen

Het NVIC ontvangt telefonische informatieverzoeken van artsen en andere hulpverleners over acute vergiftigingen. De meeste informatieverzoeken hebben betrekking op een patiënt (mens of dier) die in aanraking is gekomen met een (toxische) verbinding of product: een blootstelling. Een patiënt kan op verschillende manieren worden blootgesteld aan een verbinding of product, bijvoorbeeld via contact met de huid, inname via de mond (ingestie) of inademing (inhalatie). Dit zijn blootstellingsroutes. Een informatieverzoek aan het NVIC kan gaan over één of meerdere patiënten. Een patiënt kan op zijn beurt zijn blootgesteld aan meerdere verbindingen of producten, soms via meerdere blootstellingsroutes tegelijk.

De getallen in de NVIC jaaroverzichten hebben in de meeste gevallen betrekking op het aantal blootstellingen. Een blootstelling leidt niet per definitie tot vergiftigingsverschijnselen. Dit is onder andere afhankelijk van de hoeveelheid (dosis) en/of de concentratie van het product waaraan de patiënt is blootgesteld en het lichaamsgewicht van de patiënt. Vaak is de dosis zo laag, dat er geen vergiftigingsverschijnselen optreden. Toch wordt, omwille van de variatie in taalgebruik, soms gesproken van “aantal intoxicaties”, “aantal vergiftigingen” of “aantal overdoseringen” in plaats van “aantal blootstellingen”. Men dient dit te lezen als “aantal mogelijke/potentiële vergiftigingen”. Soms verwijzen de getallen in dit overzicht naar het aantal informatieverzoeken, het aantal patiënten of het aantal blootstellingsroutes.

Bij het raadplegen van www.vergiftigingen.info hoeft geen sprake te zijn van een daadwerkelijke blootstelling van een mens of dier aan een toxische stof. De website kan worden geraadpleegd voor een daadwerkelijke casus met een (mogelijk blootgestelde) patiënt, of alleen voor informatie (bijvoorbeeld ter oriëntatie en/of voor onderwijs). Sinds eind 2022 wordt de gebruiker gevraagd aan te geven wat van toepassing is, waardoor het per 2023 mogelijk is om onderscheid te maken tussen raadplegingen met en zonder patiënt. Het NVIC krijgt hierdoor een duidelijker beeld van het daadwerkelijke aantal vergiftigingen waarvoor de website is geraadpleegd. Dit draagt bij aan de kwaliteit van trendanalyses van het aantal vergiftigingen met specifieke stoffen en producten.

Het NVIC informeert uitsluitend over het beleid ten aanzien van de mogelijke vergiftiging. De arts weegt zelf patiëntspecifieke informatie mee, zoals informatie over onderliggende aandoeningen en de persoonlijke situatie van de patiënt. Of blootstelling aan een stof leidt tot vergiftigingsverschijnselen, is onder andere afhankelijk van de dosis waaraan de patiënt is blootgesteld, de individuele gevoeligheid van de patiënt, onderliggende aandoeningen en de tijd na blootsteling. Naast schade door opname in het lichaam, kunnen sommige toxische stoffen ook lokale weefselschade veroorzaken, op plekken waar het lichaam direct contact heeft met de stof. De mate van lokale weefselschade is afhankelijk van de concentratie van de giftige stof in het product, de gevoeligheid van het weefsel en de duur van het contact. Zo zijn veel stoffen wel irriterend voor de ogen, maar niet voor de huid.

Inschatting van de ernst van de intoxicatie uitklapper, klik om te openen

Bij een telefonisch informatieverzoek of de uitvoering van een ernstberekening op www.vergiftigingen.info, wordt door het NVIC een inschatting gemaakt van de mogelijke ernst van de intoxicatie. Deze inschatting gebeurt hoofdzakelijk op basis van de ingenomen hoeveelheid en de concentratie van de stof, in combinatie met het lichaamsgewicht van de patiënt. Hierbij wordt gewerkt met de ernst-klassen 'Geen', 'Licht', 'Matig', 'Ernstig' en 'Onbekend'.

Als er geen intoxicatieverschijnselen verwacht worden, is verdere actie niet nodig. Als de patiënt toch symptomen vertoont, moet uiteraard wel nagedacht worden over een andere oorzaak voor de symptomen en een juiste behandeling.

Bij een lichte intoxicatie is in principe geen behandeling nodig. Wanneer een lichte intoxicatie wordt verwacht, zal de professionele hulpverlener worden geïnformeerd dat er een afwachtend beleid gevoerd kan worden. Dit houdt in dat de patiënt met instructies naar huis kan of thuis kan blijven, soms op voorwaarde dat de patiënt thuis enige tijd in de gaten wordt gehouden door een capabel persoon. De arts besluit of een afwachtend beleid verantwoord is; dit hangt ook af van de persoonlijke situatie van de patiënt. Eventuele milde klachten zullen in dergelijke gevallen naar verwachting vanzelf overgaan. Mochten er toch serieuze(re) effecten optreden, dan dient de patiënt weer contact op te nemen met de (huis)arts.

Wanneer een matige of ernstige intoxicatie wordt verwacht, kunnen symptomen optreden die levensbedreigend kunnen zijn, of levensbedreigend kunnen worden zonder adequate behandeling. De patiënt wordt doorgaans verwezen naar een ziekenhuis voor observatie en behandeling.

Bij een onbekende intoxicatie kan geen inschatting gemaakt worden van de ernst van de intoxicatie, omdat bijvoorbeeld de ingenomen dosis onbekend is, of er onvoldoende informatie beschikbaar is over de stof waaraan de patiënt is blootgesteld. Indien dosisinformatie ontbreekt, kan op basis van de aard van de stof vaak toch een goede behandelstrategie gekozen worden. Bij onvoldoende toxicologische informatie over een stof, wordt er vaak voor gekozen om de patiënt nader te onderzoeken en gedurende enkele uren te observeren.

Behandelinformatie uitklapper, klik om te openen

Ongeacht de ingeschatte ernst van de intoxicatie, is het essentieel om altijd kritisch naar de toestand van de patiënt te kijken. Informatie van de patiënt over de ingenomen dosis of het tijdstip van inname is immers niet altijd betrouwbaar. Bovendien kunnen er interindividuele verschillen bestaan in de gevoeligheid voor stoffen. Bij een telefonisch consult, geven de informatiespecialisten van het NVIC, op basis van de ingeschatte ernst van de intoxicatie, een richtlijn mee voor het te volgen beleid: 

A) een afwachtend beleid (thuis);

B) nader onderzoek door een (dieren)arts;

C) observatie en behandeling in een ziekenhuis.

De behandelend arts weegt ook andere factoren mee, zoals onderliggende aandoeningen, mogelijke andere oorzaken voor de symptomen, de adequaatheid van de patiënt of de ouder/verzorger, de betrouwbaarheid van de anamnese, het tijdstip van de dag en de thuissituatie (alleenwonend of niet). De arts beslist uiteindelijk wat voor zijn/haar patiënt op dat moment de beste aanpak is.

Wanneer via www.vergiftigingen.info een ernstberekening voor een potentiële intoxicatie uitgevoerd wordt, verschijnt er, op basis van de ingevoerde gegevens, een inschatting van de ernst met bijpassende behandelstrategie:

Opties bij het raadplegen van de website uitklapper, klik om te openen

Na het zoeken en selecteren van een stof, product of therapie, kan de toxicologische informatie op www.vergiftigingen.info via verschillende ingangen worden benaderd:

• Via de knop 'Bereken ernst (humaan)' kan een ernstberekening worden uitgevoerd voor een individuele (humane) patiënt.
• Via de knoppen 'Humane informatie' en 'Veterinaire informatie' kan rechtstreeks een stofmonografie worden ingezien. Door gebruik van de juiste knop, opent de monografie direct in het humane of het veterinaire hoofdstuk. Via het navigatiemenu bij de stofmonografie kan specifieke informatie makkelijk gevonden worden.
• Via de knop 'Bekijk therapie' (deze verschijnt na het zoeken en selecteren van een therapie) of via de link 'Lijst van behandelingen en protocollen' op de Homepagina, kunnen therapieteksten en behandelprotocollen worden geraadpleegd.
• Ook via het resultatenscherm van een ernstberekening kan doorgeklikt worden naar de volledige tekst van de stofmonografie of therapie.

Zie de handleiding voor meer informatie.